Η δερματολόγος στο Αγρίνιο Βασιλική Παπαγεωργίου εξηγεί γιατί ο Μάιος αποτελεί την ιδανική περίοδο για δερματολογικό έλεγχο
Ο Μάιος έχει καθιερωθεί ως μήνας πρόληψης και ενημέρωσης για τον καρκίνο του δέρματος, υπενθυμίζοντάς μας ότι η φροντίδα της επιδερμίδας δεν είναι μόνο θέμα αισθητικής, αλλά κυρίως θέμα υγείας. Καθώς η ηλιοφάνεια αυξάνεται και η έκθεση στον ήλιο γίνεται πιο συχνή, η σωστή ενημέρωση, η τακτική αυτοεξέταση και ο προληπτικός έλεγχος από δερματολόγο μπορούν να κάνουν τη διαφορά. Ο καρκίνος του δέρματος είναι ένας από τους συχνότερους τύπους καρκίνου, όμως όταν εντοπίζεται έγκαιρα, οι πιθανότητες αποτελεσματικής αντιμετώπισης είναι σημαντικά υψηλότερες. Στο άρθρο που ακολουθεί παρουσιάζονται όσα χρειάζεται να γνωρίζει κάθε ασθενής για τον καρκίνο του δέρματος, τα ύποπτα σημάδια, τους παράγοντες κινδύνου, την αυτοεξέταση και τα μέτρα πρόληψης.
Καρκίνος του δέρματος
Ο καρκίνος του δέρματος εμφανίζεται όταν ορισμένα κύτταρα της επιδερμίδας αρχίζουν να πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα, δημιουργώντας βλάβες που μπορεί να διαφέρουν σημαντικά ως προς την εμφάνιση, την εξέλιξη και τη βαρύτητά τους. Πρόκειται για έναν από τους συχνότερους τύπους καρκίνου, ο οποίος όμως, όταν διαγνωστεί έγκαιρα, μπορεί σε πολλές περιπτώσεις να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά.
Κοινοί τύποι ύποπτων δερματικών βλαβών
Ο καρκίνος του δέρματος μπορεί να παρουσιαστεί με διαφορετικές μορφές, από πιο συχνές και συνήθως λιγότερο επιθετικές βλάβες έως πιο σοβαρές μορφές, όπως το μελάνωμα. Οι βασικοί τύποι καρκίνου του δέρματος είναι:
Βασικοκυτταρικό καρκίνωμα
Το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα είναι η συχνότερη μορφή καρκίνου του δέρματος και συνδέεται κυρίως με τη χρόνια, αθροιστική έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία. Για τον λόγο αυτό εμφανίζεται συχνότερα σε ηλιοεκτεθειμένες περιοχές, όπως το πρόσωπο (ιδίως μύτη, μέτωπο), τα αυτιά, ο λαιμός, το τριχωτό της κεφαλής και η ράχη των χεριών. Η κλινική του εικόνα μπορεί να ποικίλλει και συχνά «μιμείται» πιο αθώες δερματικές βλάβες. Μπορεί να παρουσιαστεί ως:
- μικρό, γυαλιστερό/μαργαριταροειδές οζίδιο (μερικές φορές με λεπτά αγγεία στην επιφάνεια),
- ροζ ή ερυθρή πλάκα που επιμένει,
- πληγή που δεν επουλώνεται ή κάνει κρούστα και επανεμφανίζεται,
- περιοχή που αιμορραγεί εύκολα ή φαίνεται να «κλείνει» προσωρινά και μετά να ξανανοίγει.
Παρότι συνήθως αναπτύσσεται αργά και σπάνια δίνει μεταστάσεις, δεν πρέπει να υποτιμάται. Εάν αφεθεί χωρίς θεραπεία, μπορεί να επεκταθεί τοπικά και να προκαλέσει διήθηση και καταστροφή γειτονικών ιστών, ειδικά σε ανατομικά «ευαίσθητες» περιοχές (π.χ. μύτη, βλέφαρα, αυτιά). Γι’ αυτό, κάθε επίμονη βλάβη που δεν κλείνει, αιμορραγεί, κάνει κρούστα ή μεγαλώνει χρειάζεται έγκαιρη δερματολογική αξιολόγηση.
Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα
Το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα είναι ένας συχνός τύπος καρκίνου του δέρματος, ο οποίος αναπτύσσεται στα ακανθοκύτταρα της επιδερμίδας. Συνδέεται στενά με τη χρόνια και αθροιστική έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία, γι’ αυτό εμφανίζεται συχνότερα σε άτομα που έχουν εκτεθεί για πολλά χρόνια στον ήλιο, είτε λόγω επαγγέλματος είτε λόγω τρόπου ζωής. Συνήθως εντοπίζεται σε περιοχές που εκτίθενται περισσότερο στον ήλιο, όπως το πρόσωπο, τα αυτιά, τα χείλη, το τριχωτό της κεφαλής σε άτομα με αραίωση μαλλιών, ο λαιμός, η ράχη των χεριών και οι βραχίονες. Μπορεί να εμφανιστεί ως σκληρή, ερυθρή, τραχιά ή λεπιδώδης βλάβη, ως πληγή που δεν επουλώνεται, ως ογκίδιο που μεγαλώνει σταδιακά ή ως περιοχή που αιμορραγεί, πονά ή δημιουργεί κρούστα.
Σε αρκετές περιπτώσεις το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα αναπτύσσεται πάνω σε προϋπάρχουσα ακτινική υπερκεράτωση, δηλαδή σε μια προκαρκινική βλάβη που έχει προκληθεί από χρόνια ηλιακή βλάβη. Αν και πολλές φορές μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά όταν διαγνωστεί έγκαιρα, δεν πρέπει να υποτιμάται, καθώς ορισμένοι τύποι μπορεί να παρουσιάσουν πιο επιθετική συμπεριφορά. Η έγκαιρη δερματολογική αξιολόγηση είναι απαραίτητη, ιδιαίτερα όταν μια βλάβη επιμένει, μεγαλώνει, αιμορραγεί ή δεν επουλώνεται. Η διάγνωση γίνεται από τον δερματολόγο με κλινική εξέταση, δερματοσκόπηση και, όταν κρίνεται απαραίτητο, ιστολογική επιβεβαίωση.
Μελάνωμα
Το μελάνωμα είναι η πιο επιθετική μορφή καρκίνου του δέρματος. Μπορεί να εμφανιστεί ως νέα σκουρόχρωμη βλάβη ή να αναπτυχθεί πάνω σε έναν ήδη υπάρχοντα σπίλο, δηλαδή σε μια ελιά που αρχίζει να αλλάζει. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν ένας σπίλος παρουσιάζει ασυμμετρία, ακανόνιστα όρια, διαφορετικά χρώματα, αύξηση μεγέθους ή οποιαδήποτε μεταβολή στην εμφάνισή του. Επειδή το μελάνωμα μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα, η έγκαιρη διάγνωση έχει καθοριστική σημασία. Κάθε ελιά που αλλάζει χρώμα, σχήμα, μέγεθος ή συμπεριφορά πρέπει να εξετάζεται άμεσα από δερματολόγο.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από καρκίνο του δέρματος;
Ο καρκίνος του δέρματος μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε ηλικία και σε κάθε τύπο δέρματος. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένοι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισής του. Μεγαλύτερη προσοχή χρειάζονται άτομα που:
- έχουν ανοιχτόχρωμο δέρμα, μάτια ή μαλλιά.
- καίγονται εύκολα στον ήλιο.
- έχουν ιστορικό έντονων ηλιακών εγκαυμάτων.
- έχουν πολλούς σπίλους ή άτυπες ελιές.
- έχουν οικογενειακό ή ατομικό ιστορικό καρκίνου του δέρματος.
- εργάζονται ή αθλούνται πολλές ώρες σε εξωτερικούς χώρους.
- έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση οργάνου ή λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική αγωγή.
Η ύπαρξη ενός ή περισσότερων παραγόντων κινδύνου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένα άτομο θα εμφανίσει καρκίνο του δέρματος. Σημαίνει, όμως, ότι ο δερματολογικός έλεγχος και η συστηματική πρόληψη είναι ακόμη πιο σημαντικά.
Ύποπτα σημάδια στο δέρμα για καρκίνο του δέρματος
Κάθε νέα βλάβη στο δέρμα ή κάθε αλλαγή σε ήδη υπάρχοντα σπίλο δεν πρέπει να αγνοείται. Πολλές φορές, ο καρκίνος του δέρματος δεν προκαλεί πόνο στα αρχικά στάδια, γεγονός που καθιστά την οπτική παρατήρηση ιδιαίτερα σημαντική. Θα πρέπει να επισκεφθείτε δερματολόγο όταν μία βλάβη:
- αλλάζει μέγεθος, σχήμα ή χρώμα
- έχει ακανόνιστα όρια
- παρουσιάζει περισσότερες από μία αποχρώσεις
- αιμορραγεί ή δημιουργεί κρούστα
- δεν επουλώνεται
- προκαλεί κνησμό, πόνο ή αίσθημα καύσου
- εμφανίζεται ξαφνικά και μεγαλώνει σταδιακά
- έχει τραχιά ή ασυνήθιστη επιφάνεια
Ο κανόνας ABCDE για το μελάνωμα
Ένας απλός, πρακτικός και ιδιαίτερα χρήσιμος τρόπος αυτοεξέτασης είναι ο κανόνας ABCDE, ο οποίος βοηθά να αναγνωρίζουμε πιθανές ύποπτες αλλαγές σε σπίλους (ελιές). Φυσικά, δεν αποτελεί διάγνωση από μόνος του, αλλά λειτουργεί ως «καμπανάκι» ώστε να ζητήσουμε έγκαιρα δερματολογική εκτίμηση.
A – Ασυμμετρία: το ένα μισό της ελιάς δεν μοιάζει με το άλλο.
B – Όρια: τα όρια είναι ακανόνιστα, θολά ή οδοντωτά.
C – Χρώμα: υπάρχουν διαφορετικές αποχρώσεις στην ίδια βλάβη.
D – Διάμετρος: η ελιά είναι μεγαλύτερη από περίπου 5-6 χιλιοστά ή αυξάνεται.
E – Εξέλιξη: υπάρχει οποιαδήποτε αλλαγή στο μέγεθος, στο χρώμα, στο σχήμα ή στα συμπτώματα.
Πώς γίνεται η αυτοεξέταση του δέρματος;
Η αυτοεξέταση του δέρματος είναι ένα απλό αλλά ιδιαίτερα χρήσιμο βήμα πρόληψης για τον καρκίνο του δέρματος, ειδικά όταν γίνεται σταθερά μία φορά τον μήνα. Στόχος δεν είναι να «διαγνώσετε» μόνοι σας κάτι, αλλά να εντοπίσετε έγκαιρα αλλαγές που αξίζουν δερματολογικής αξιολόγησης.
Τι θα χρειαστείτε:
- καλό φωτισμό (ιδανικά φυσικό φως ή δυνατό τεχνητό),
- έναν ολόσωμο καθρέφτη,
- έναν μικρό καθρέφτη χειρός για σημεία που δεν φαίνονται εύκολα,
- και, αν γίνεται, βοήθεια από κάποιον/κάποια για την πλάτη και το τριχωτό κεφαλής.
Κατά την αυτοεξέταση ελέγχουμε:
- το πρόσωπο, τα αυτιά και τον λαιμό
- το τριχωτό της κεφαλής
- τον κορμό και την πλάτη
- τα χέρια, τις παλάμες και τα νύχια
- τα πόδια, τα πέλματα και τα μεσοδακτύλια διαστήματα
- τις περιοχές που δεν εκτίθενται συχνά στον ήλιο.
Είναι χρήσιμο να παρατηρούμε το δέρμα μας με συστηματικό τρόπο και να συγκρίνουμε τυχόν αλλαγές από μήνα σε μήνα. Σε άτομα με πολλούς ή άτυπους σπίλους, η δερματοσκόπηση και η χαρτογράφηση σπίλων μπορούν να βοηθήσουν ουσιαστικά στη συστηματική παρακολούθηση και στην έγκαιρη ανίχνευση ύποπτων αλλαγών.
Ο ρόλος του δερματολόγου στην πρόληψη
Η αυτοεξέταση είναι ένα πολύτιμο πρώτο βήμα, όμως δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον δερματολογικό έλεγχο. Ο δερματολόγος είναι ο ειδικός που μπορεί να αξιολογήσει με ασφάλεια αν μια βλάβη είναι καθησυχαστική ή χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση, χρησιμοποιώντας εργαλεία και κλινική εμπειρία που ξεπερνούν την απλή παρατήρηση.
Στην πράξη, ο έλεγχος περιλαμβάνει κλινική εξέταση και δερματοσκόπηση. Η δερματοσκόπηση επιτρέπει την «ανάγνωση» δομών κάτω από την επιφάνεια του δέρματος, που δεν είναι ορατές με γυμνό μάτι, βοηθώντας στην πιο ακριβή εκτίμηση σπίλων και ύποπτων βλαβών. Ανάλογα με το ιστορικό και την εικόνα του δέρματος, μπορεί να προταθεί:
- τακτική παρακολούθηση (ιδίως σε άτομα αυξημένου κινδύνου),
- ψηφιακή χαρτογράφηση σπίλων για συγκριτική αξιολόγηση στο χρόνο,
- όταν υπάρχει ένδειξη, αφαίρεση και ιστολογική εξέταση της ύποπτης βλάβης
Πώς μπορούμε να μειώσουμε τον κίνδυνο για καρκίνο του δέρματος;
Η πρόληψη του καρκίνου του δέρματος βασίζεται κυρίως στη σωστή προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία. Τα βασικά μέτρα πρόληψης περιλαμβάνουν:
- αποφυγή της υπερβολικής έκθεσης στον ήλιο,
- αποφυγή έκθεσης τις ώρες έντονης ηλιοφάνειας,
- χρήση αντηλιακού ευρέος φάσματος με υψηλό δείκτη προστασίας,
- ανανέωση του αντηλιακού κάθε 2 ώρες και μετά το κολύμπι ή την έντονη εφίδρωση,
- χρήση καπέλου, γυαλιών ηλίου και προστατευτικών ρούχων,
- αποφυγή solarium,
- τακτικό δερματολογικό έλεγχο.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται τα παιδιά, καθώς τα ηλιακά εγκαύματα στην παιδική ηλικία έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του δέρματος αργότερα στην ενήλικη ζωή. Η αντηλιακή προστασία πρέπει να ξεκινά από νωρίς και να αποτελεί καθημερινή συνήθεια.
Επικοινωνήστε με το ιατρείο μας
Η πρόληψη του καρκίνου του δέρματος ξεκινά με την σωστή ενημέρωση, τη προστασία από τον ήλιο και τον τακτικό δερματολογικό έλεγχο. Εάν έχετε παρατηρήσει αλλαγές σε κάποια ελιά, εάν έχετε πολλούς σπίλους ή εάν ανήκετε σε ομάδα αυξημένου κινδύνου, είναι σημαντικό να προγραμματίσετε την εξέτασή σας. Κλείστε ραντεβού για δερματολογικό έλεγχο και εξατομικευμένη αξιολόγηση, με στόχο την έγκαιρη διάγνωση, την υπεύθυνη παρακολούθηση και την προστασία της υγείας του δέρματός σας.
Δρ. Βασιλική Παπαγεωργίου, Δερματολόγος–Αφροδισιολόγος, MD, MSc
Πτυχιούχος Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών
Εξωτερική Συνεργάτης Νοσοκομείου “Ανδρέας Συγγρός”
Master of Science Πανεπιστημίου Στρασβούργου
Τ. Ιατρός Πανεπιστημιακών Νοσοκομείων Lyon
Μετεκπαιδευθείσα στην Παθολογία και Χειρουργική Όνυχος στα Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία Brugmann και Saint-Pierre Βρυξελλών
Προυσιωτίσσης 27, Αγρίνιο (έναντι γηπέδου Παναιτωλικού). Τηλέφωνα επικοινωνίας: 2641307215 και 6937119603
