Ογκολογικές θεραπείες & δέρμα | Η Δρ Βασιλική Παπαγεωργίου εξηγεί τι περιλαμβάνει η σωστή περιποίηση

Η περιποίηση του δέρματος σε ογκολογικούς ασθενείς αποτελεί σημαντικό μέρος της υποστηρικτικής φροντίδας κατά τη διάρκεια της θεραπείας, καθώς η χημειοθεραπεία, η ακτινοθεραπεία, η ανοσοθεραπεία και οι στοχευμένες θεραπείες μπορεί να επηρεάσουν το δέρμα, τα νύχια και το τριχωτό με διαφορετικούς τρόπους.

Ξηροδερμία, κνησμός, ερυθρότητα, εξανθήματα, αυξημένη ευαισθησία στην ηλιακή ακτινοβολία και μεταβολές στα νύχια είναι μερικές από τις δερματικές αντιδράσεις που μπορεί να εμφανιστούν. Η ένταση και το είδος τους διαφέρουν από ασθενή σε ασθενή και εξαρτώνται από τη συγκεκριμένη αντικαρκινική θεραπεία, το θεραπευτικό σχήμα και την ατομική ευαισθησία του δέρματος.

Με αφορμή το άρθρο της στο περιοδικό ΔΥΟ, η Δρ Βασιλική Χρ. Παπαγεωργίου, Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος στο Αγρίνιο, εξηγεί ποιες είναι οι βασικές αρχές για τη σωστή φροντίδα του δέρματος κατά την ογκολογική θεραπεία και γιατί μια απλή, ήπια και εξατομικευμένη ρουτίνα περιποίησης είναι συνήθως η πιο ασφαλής επιλογή.

Πώς επηρεάζουν οι ογκολογικές θεραπείες το δέρμα;

Οι ογκολογικές θεραπείες μπορεί να επηρεάσουν το δέρμα, τα νύχια και το τριχωτό με διαφορετικούς τρόπους. Οι δερματικές παρενέργειες δεν είναι ίδιες σε όλους τους ασθενείς και εξαρτώνται από το είδος της θεραπείας, το συγκεκριμένο φάρμακο, τη δόση, τη διάρκεια της αγωγής και την ατομική ευαισθησία του δέρματος.

• Η χημειοθεραπεία μπορεί, ανάλογα με το φάρμακο, να προκαλέσει ξηροδερμία, κνησμό, ερυθρότητα ή εξανθήματα, απολέπιση, μεταβολές στη χρώση του δέρματος και των νυχιών, καθώς και αυξημένη ευαισθησία στην ηλιακή ακτινοβολία. Ορισμένα χημειοθεραπευτικά φάρμακα μπορεί επίσης να προκαλέσουν χαρακτηριστικές αντιδράσεις, όπως το σύνδρομο παλαμών-πελμάτων.
• Οι στοχευμένες θεραπείες μπορεί να προκαλέσουν ξηρότητα, εξανθήματα, ακμοειδείς βλάβες, επώδυνες ρωγμές ή μεταβολές στα νύχια και στο δέρμα γύρω από αυτά. Το είδος και η ένταση των συμπτωμάτων διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με τον θεραπευτικό παράγοντα που χρησιμοποιείται.
• Η ανοσοθεραπεία μπορεί επίσης να σχετίζεται με κνησμό, ξηροδερμία και εξανθήματα, ενώ σε μικρότερο ποσοστό ασθενών μπορεί να εμφανιστούν πιο εκτεταμένες ή σοβαρές φλεγμονώδεις δερματικές αντιδράσεις. Για τον λόγο αυτό, ένα νέο ή ταχέως επιδεινούμενο εξάνθημα κατά τη διάρκεια ανοσοθεραπείας πρέπει να αναφέρεται έγκαιρα στη θεραπευτική ομάδα.
• Στην ακτινοθεραπεία, οι δερματικές μεταβολές εμφανίζονται κυρίως στην περιοχή που ακτινοβολείται. Το δέρμα μπορεί να γίνει ερυθρό ή πιο σκούρο, ξηρό, ευαίσθητο και κνησμώδες, ενώ σε πιο έντονες αντιδράσεις μπορεί να εμφανιστούν απολέπιση, οίδημα ή επώδυνες βλάβες. Η εικόνα αυτή περιγράφεται συχνά ως ακτινοδερματίτιδα και η βαρύτητά της εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από την περιοχή και το σχήμα της ακτινοθεραπείας.

 

Περιποίηση δέρματος σε ογκολογικούς ασθενείς

Όπως αναφέρει στο άρθρο της η Δρ Βασιλική Χρ. Παπαγεωργίου, η περιποίηση δέρματος σε ογκολογικούς ασθενείς χρειάζεται να είναι ήπια, εξατομικευμένη και προσαρμοσμένη τόσο στις ανάγκες του δέρματος όσο και στο είδος της αντικαρκινικής θεραπείας. Βασικός στόχος είναι η προστασία του δερματικού φραγμού και ο περιορισμός της ξηρότητας, της ευαισθησίας και των ερεθισμών. Στην πράξη, η καθημερινή φροντίδα περιλαμβάνει μερικά απλά αλλά σημαντικά βήματα:

1. Ήπιος καθαρισμός χωρίς ερεθισμούς

Κατά τη διάρκεια της ογκολογικής θεραπείας, το δέρμα μπορεί να γίνει πιο ξηρό, ευαίσθητο και επιρρεπές σε ερεθισμούς. Για τον λόγο αυτό, ο καθημερινός καθαρισμός χρειάζεται να είναι ήπιος, ώστε να προστατεύεται ο δερματικός φραγμός και να αποφεύγεται η περαιτέρω αφυδάτωση. Προτιμώνται σύντομα ντους ή μπάνια με χλιαρό και όχι πολύ ζεστό νερό, καθώς και ήπια καθαριστικά χωρίς έντονο άρωμα, κατάλληλα για ξηρό ή ευαίσθητο δέρμα. Αντίθετα, το έντονο τρίψιμο, τα σκληρά σφουγγάρια και τα μηχανικά απολεπιστικά μπορεί να επιδεινώσουν την ξηρότητα και τον ερεθισμό. Μετά το μπάνιο, το δέρμα καλό είναι να στεγνώνεται απαλά, με ταμποναριστές κινήσεις και χωρίς τριβή, ιδιαίτερα στις περιοχές που είναι ήδη ευαίσθητες ή ερεθισμένες.

2. Ενυδάτωση του δέρματος κατά τη διάρκεια της θεραπείας

Στην καθημερινή περιποίηση του δέρματος σε ογκολογικούς ασθενείς, η συστηματική ενυδάτωση έχει ιδιαίτερη σημασία, κυρίως όταν εμφανίζεται ξηροδερμία. Η ξηροδερμία είναι συχνή κατά τη διάρκεια αρκετών αντικαρκινικών θεραπειών και μπορεί να συνοδεύεται από αίσθημα τραβήγματος, ευαισθησία ή κνησμό. Η τακτική χρήση μιας ήπιας ενυδατικής κρέμας χωρίς άρωμα, κατάλληλης για ξηρό ή ευαίσθητο δέρμα, μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση του δερματικού φραγμού και στη μείωση της ξηρότητας. Όταν το δέρμα είναι ιδιαίτερα ξηρό, μπορεί να χρειάζονται πιο πλούσιες συνθέσεις. Η ενυδατική εφαρμόζεται συνήθως αμέσως μετά το μπάνιο, όταν το δέρμα είναι ακόμη ελαφρώς υγρό, και μπορεί να επαναλαμβάνεται μέσα στην ημέρα ανάλογα με τις ανάγκες του δέρματος. Σε περίπτωση όμως έντονου ερεθισμού, εκδορών, διαβρώσεων, υγρών βλαβών ή άλλων σημείων φλεγμονής, δεν θα πρέπει να εφαρμόζονται αυθαίρετα καλλυντικά ή φαρμακευτικά προϊόντα. Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται καθοδήγηση από τη θεραπευτική ομάδα και, όπου χρειάζεται, αξιολόγηση από δερματολόγο.

3. Αντηλιακή προστασία σε ογκολογικούς ασθενείς

Η αντηλιακή προστασία είναι ιδιαίτερα σημαντική κατά τη διάρκεια ορισμένων ογκολογικών θεραπειών, καθώς συγκεκριμένα φάρμακα μπορεί να αυξήσουν τη φωτοευαισθησία και να κάνουν το δέρμα πιο ευάλωτο στην υπεριώδη ακτινοβολία. Η καθημερινή φωτοπροστασία δεν θα πρέπει περιορίζεται μόνο στη χρήση αντηλιακού. Περιλαμβάνει επίσης:

• αποφυγή παρατεταμένης έκθεσης στον ήλιο, ιδιαίτερα τις ώρες έντονης ηλιοφάνειας
• αναζήτηση σκιάς
• χρήση καπέλου και προστατευτικών ρούχων,
• εφαρμογή αντηλιακού ευρέος φάσματος με υψηλό δείκτη προστασίας, κατάλληλου για ευαίσθητο δέρμα, στις εκτεθειμένες περιοχές.

Το αντηλιακό πρέπει να εφαρμόζεται σε επαρκή ποσότητα και να ανανεώνεται τακτικά, ιδιαίτερα μετά από έντονη εφίδρωση, επαφή με νερό ή παρατεταμένη έκθεση στον ήλιο. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται οι περιοχές που υποβάλλονται ή έχουν υποβληθεί σε ακτινοθεραπεία. Στις περιοχές αυτές, η χρήση αντηλιακών και άλλων τοπικών προϊόντων πρέπει να ακολουθεί τις ειδικές οδηγίες της ακτινοθεραπευτικής και ογκολογικής ομάδας, καθώς το δέρμα μπορεί να είναι περισσότερο ευαίσθητο και ευερέθιστο.

Τι πρέπει να αποφεύγουμε από τη skincare routine;

Η περίοδος της ογκολογικής θεραπείας δεν είναι η κατάλληλη στιγμή για πολύπλοκες ή επιθετικές ρουτίνες περιποίησης. Ιδιαίτερα όταν υπάρχει ήδη ξηρότητα, ερυθρότητα, αίσθημα καύσου ή άλλος ερεθισμός, μπορεί να χρειαστεί να περιοριστούν ή να διακοπούν προσωρινά:

• ισχυρά απολεπιστικά προϊόντα
• υψηλές συγκεντρώσεις οξέων
• ρετινόλη και άλλα δραστικά συστατικά που μπορεί να προκαλέσουν ερεθισμό
• προϊόντα με έντονο άρωμα ή υψηλή περιεκτικότητα σε οινόπνευμα
• μηχανικά scrub και έντονη απολέπιση.

Ωστόσο, δεν υπάρχει μία ενιαία λίστα «απαγορευμένων» καλλυντικών που να ισχύει για όλους τους ογκολογικούς ασθενείς. Η επιλογή της κατάλληλης skincare routine πρέπει να προσαρμόζεται στο είδος της θεραπείας, στην κατάσταση και την αντοχή του δέρματος, καθώς και σε τυχόν δερματικές αντιδράσεις που έχουν ήδη εμφανιστεί. Σε περίπτωση επίμονου ή έντονου ερεθισμού, η χρήση δραστικών συστατικών και ειδικών καλλυντικών καλό είναι να γίνεται μετά από καθοδήγηση της θεραπευτικής ομάδας ή δερματολόγου.

Αλλαγές στα νύχια και στο τριχωτό

Ορισμένες ογκολογικές θεραπείες μπορεί να επηρεάσουν τα νύχια, προκαλώντας ευθραυστότητα, ραβδώσεις ή μεταβολές στο χρώμα και την επιφάνειά τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν αποκόλληση του νυχιού ή φλεγμονή και ευαισθησία στο δέρμα γύρω από αυτό, ιδιαίτερα με συγκεκριμένες στοχευμένες θεραπείες.

Τα νύχια καλό είναι να διατηρούνται καθαρά και σχετικά κοντά, ενώ είναι σημαντικό να αποφεύγονται τραυματισμοί, έντονο κόψιμο των επωνυχίων και άλλες παρεμβάσεις που μπορεί να ερεθίσουν την περιοχή. Πόνος, έντονο οίδημα, ερυθρότητα ή έκκριση γύρω από το νύχι χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση, καθώς μπορεί να υποδηλώνουν φλεγμονή ή λοίμωξη.

Η αραίωση ή η απώλεια των μαλλιών μπορεί επίσης να εμφανιστεί με ορισμένα είδη χημειοθεραπείας, αλλά και τοπικά σε περιοχές που υποβάλλονται σε ακτινοθεραπεία. Όταν το τριχωτό της κεφαλής γίνεται περισσότερο εκτεθειμένο ή ευαίσθητο, συνιστάται ήπια περιποίηση, αποφυγή έντονης θερμότητας και πρακτικών που προκαλούν ερεθισμό, καθώς και προστασία από την ηλιακή ακτινοβολία.

Περιποίηση δέρματος σε ογκολογικούς ασθενείς | Πότε χρειάζεται αξιολόγηση από δερματολόγο;

Οι ήπιες δερματικές ενοχλήσεις που εμφανίζονται κατά τη διάρκεια μιας ογκολογικής θεραπείας μπορούν συχνά να ελεγχθούν με την κατάλληλη υποστηρικτική φροντίδα. Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες είναι σημαντικό να ενημερώνεται έγκαιρα η ογκολογική ομάδα και, όταν χρειάζεται, να γίνεται αξιολόγηση από δερματολόγο. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν εμφανίζονται:

• εκτεταμένο ή ταχέως επιδεινούμενο εξάνθημα
• έντονος πόνος, κάψιμο ή σημαντική ευαισθησία του δέρματος
• φουσκάλες, διαβρώσεις ή αποκόλληση του δέρματος
• επώδυνες ή επίμονες πληγές
• έντονο οίδημα
• ερυθρότητα, έκκριση ή άλλα σημεία πιθανής λοίμωξης
• επώδυνες ρωγμές στις παλάμες ή στα πέλματα
• έντονη φλεγμονή ή πόνος γύρω από τα νύχια.

 

Στο Δερματολογικό Ιατρείο της Δρ Βασιλικής Χρ. Παπαγεωργίου στο Αγρίνιο παρέχεται εξατομικευμένη δερματολογική καθοδήγηση, με σεβασμό στο ογκολογικό ιστορικό και πάντα σε συνεργασία με τη θεράπουσα ογκολογική ομάδα όταν αυτό απαιτείται.

📖 Διαβάστε το αρχικό άρθρο της Δρ Βασιλικής Παπαγεωργίου στο περιοδικό ΔΥΟ (σελ. 50).

 

---

 

© Δρ. Βασιλική Χρ. Παπαγεωργίου – dermapapageorgiou.gr.

Με επιφύλαξη παντός δικαιώματος. Το περιεχόμενο του παρόντος άρθρου προστατεύεται από τη νομοθεσία περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται η ολική ή μερική αναπαραγωγή, αναδημοσίευση, διασκευή ή άλλη χρήση του περιεχομένου χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια.

---

 

Δρ. Βασιλική Παπαγεωργίου, Δερματολόγος–Αφροδισιολόγος, MD, MSc

Πτυχιούχος Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Εξωτερική Συνεργάτης Νοσοκομείου “Ανδρέας Συγγρός”

Master of Science Πανεπιστημίου Στρασβούργου

Τ. Ιατρός Πανεπιστημιακών Νοσοκομείων Lyon

Μετεκπαιδευθείσα στην Παθολογία και Χειρουργική Όνυχος στα Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία Brugmann και Saint-Pierre Βρυξελλών

Προυσιωτίσσης 27, Αγρίνιο (έναντι γηπέδου Παναιτωλικού). Τηλέφωνα επικοινωνίας: 2641307215 και 6937119603