Έρπης Ζωστήρας: η Δερματολόγος στο Αγρίνιο, Βασιλική Παπαγεωργίου εξηγεί τα αίτια, τα συμπτώματα και την θεραπεία

Ξαφνικός – οξύς πόνος, αίσθηση καψίματος και ένα χαρακτηριστικό εξάνθημα που εμφανίζεται απρόσμενα; Αν αυτά τα συμπτώματα σας φαίνονται γνώριμα, τότε ίσως έχετε έρθει αντιμέτωποι με τον έρπητα ζωστήρα. Ο έρπης ζωστήρ ή έρπητας ζωστήρας είναι μια επώδυνη ιογενής λοίμωξη που προσβάλλει κυρίως άτομα μέσης και τρίτης ηλικίας.  Εκδηλώνεται ξαφνικά με χαρακτηριστικό εξάνθημα και έντονο πόνο, επηρεάζοντας σημαντικά την ποιότητα ζωής του ασθενούς. Σε πολλές περιπτώσεις, τα συμπτώματα μπορεί να επιμείνουν για μεγάλο χρονικό διάστημα, ενώ η μετα-ερπητική νευραλγία αποτελεί μια πιθανή μακροχρόνια επιπλοκή. Τι προκαλεί όμως τον έρπη ζωστήρ; Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου και κυρίως πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί εγκαίρως; Συνεχίστε την ανάγνωση για να μάθετε όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για τον έρπητα ζωστήρα.

Έρπης Ζωστήρας- Που οφείλεται;

Ο έρπης ζωστήρ είναι μια ιογενής νόσος η οποία προκαλείται από τον ιό της ανεμευλογιάς (varicella zoster virus – VZV). Αποτελεί ουσιαστικά αναζωπύρωση του ιού της ανεμευλογιάς που προσβάλει συνήθως παιδιά και εφήβους. Μετά την αρχική λοίμωξη, ο ιός της ανεμευλογιάς βρίσκεται σε λανθάνουσα κατάσταση παραμένοντας αδρανής, ενώ σε άλλα άτομα επανεργοποιείται προκαλώντας έρπητα ζωστήρα.  

Ποιοι κινδυνεύουν;

Το 95% του πληθυσμού στον δυτικό κόσμο έχει προσβληθεί από τον ιό ενώ περίπου στο 10-20% των περιπτώσεων ο ιός θα αναζωπυρωθεί και θα εκδηλωθεί ως έρπητας ζωστήρας. Σύμφωνα με στοιχεία ερευνών στις Η.Π.Α. ένα στα τρία άτομα με ιστορικό ανεμευλογιάς, θα εκδηλώσουν έρπητα ζωστήρα κατά την διάρκεια της ζωής τους. Η νόσος προσβάλει συχνότερα άτομα ηλικίας άνω των 50ετών. Η πλειοψηφία των ατόμων βιώνουν μόνο ένα επεισόδιο της νόσου, αν και είναι πιθανό να εμφανισθεί περισσότερο από μια φορά αλλά όχι στο ίδιο σημείο.

Πού εντοπίζεται και πως περιγράφεται η βλάβη;

Εκδηλώνεται με ένα επώδυνο φυσαλιδώδες εξάνθημα το οποίο συνήθως  εντοπίζεται κατά γραμμές. Είναι σύνηθες να εμφανίζεται μόνο στη μία πλευρά του προσώπου ή του σώματος.  Οι συχνότερες ανατομικές περιοχές εντόπισης περιλαμβάνουν:

• τον θώρακα
• την οσφυϊκή περιοχή
• το κεφάλι και το πρόσωπο (ιδίως κατά μήκος των κλάδων του τριδύμου νεύρου)

Έρπης Ζωστήρας- Ποια είναι τα συμπτώματα;

Ο έρπης ζωστήρας εκδηλώνεται με τοπικά και γενικά συμπτώματα, τα οποία συχνά εμφανίζονται σταδιακά. Τα πιο συχνά συμπτώματα περιλαμβάνουν:

• Αίσθημα καύσου, πόνο, υπερευαισθησία του δέρματος ή αίσθημα «μυρμηγκιάσματος» στην περιοχή όπου θα εμφανιστεί το εξάνθημα. Ο πόνος είναι νευροπαθητικός και μπορεί να προηγείται, να συνοδεύει ή να επιμένει μετά την υποχώρηση του εξανθήματος.
• Κνησμό ή δυσφορία στην πάσχουσα περιοχή.
• Εμφάνιση χαρακτηριστικού εξανθήματος, συνήθως 1 έως 5 ημέρες μετά την έναρξη των προδρομικών συμπτωμάτων.
• Αρχικά παρατηρούνται μικρές ερυθρές κηλίδες, οι οποίες εξελίσσονται σε ομάδες φυσαλίδων με διαυγές υγρό.

• Οι φυσαλίδες συνήθως ξηραίνονται και σχηματίζουν κρούστες εντός 7–10 ημερών, ενώ η πλήρης αποδρομή των βλαβών ολοκληρώνεται μέσα σε 2–4 εβδομάδες.

Άλλα πρώιμα (συστηματικά) συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Γαστρεντερικές ενοχλήσεις (π.χ. ναυτία ή κοιλιακή δυσφορία)
• Αίσθημα κακουχίας και καταβολή
• Πυρετό και/ή ρίγη
• Κεφαλαλγία

Πόσο διαρκούν τα συμπτώματα;

Η συνολική διάρκεια των συμπτωμάτων του έρπητα ζωστήρα συνήθως δεν υπερβαίνει τις 3–5 εβδομάδες. Ωστόσο, σε ορισμένους ασθενείς, ακόμη και μετά την πλήρη υποχώρηση του εξανθήματος, ο πόνος μπορεί να επιμείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η επιμένουσα αυτή κατάσταση, γνωστή ως μεθερπητική νευραλγία, ενδέχεται σε ορισμένες περιπτώσεις να διαρκέσει μήνες ή ακόμη και χρόνια.

Έρπης ζωστήρας- επιπλοκές

Η επιπλοκή που αναφέρεται πιο συχνά είναι η μεθερπητική νευραλγία, δηλαδή ένας πόνος που παραμένει ακόμη και μετά από μεγάλο χρονικό διάστημα (μήνες ή και χρόνια) από την υποχώρηση του εξανθήματος. O πόνος μπορεί να είναι συνεχής ή να έρχεται κατά κύματα και οι ασθενείς που τον βιώνουν περιγράφουν ότι νιώθουν στην περιοχή όπου υπήρχε το εξάνθημα του έρπητα, ένα αίσθημα καύσου, νυγμού ή σαν να τους διαπερνά ηλεκτρικό ρεύμα. Εμφανίζεται στο 10-20% των ατόμων που εμφανίζουν έρπητα ζωστήρα. Εμφανίζεται συχνότερα σε άτομα άνω των 50 ετών ή που παρουσιάζουν εξαρχής σοβαρό εξάνθημα ή/και έντονο πόνο ως εκδήλωση του έρπητα ζωστήρα. Η έγκαιρη θεραπεία (εντός 72 ωρών από το εξάνθημα) μπορεί να μειώσει την πιθανότητα να εμφανίσετε μεθερπητική νευραλγία.

Η θεραπεία για την μεθερπητική νευραλγία περιλαμβάνει αναλγητικά (παρακεταμόλη, μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, οπιοειδή), κορτικοστεροειδή και αντικαταθλιπτικά. Επιπλέον, πιθανές επιπλοκές είναι η βακτηριακή επιμόλυνση, η μηνιγγοεγκεφαλίτιδα, η πνευμονίτιδα, προβλήματα ακοής, κ.α. Τα ανοσοκατεσταλμένα άτομα είναι πιο πιθανό να εμφανίσουν κάποια επιπλοκή.

Μεταδίδεται ο έρπης ζωστήρας;

Ο ιός μπορεί πράγματι να μεταδοθεί με άμεση επαφή με το εξάνθημα. Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι τα άτομα που έχουν έρπη ζωστήρα μεταδίδουν τον ιό της ανεμευλογιάς. Επομένως άτομα που δεν είχαν «περάσει» ανεμευλογιά είναι επιρρεπή να «κολλήσουν» και να εκδηλώσουν ανεμευλογιά. Αργότερα στη ζωή τους, εφόσον ο ιός ενεργοποιηθεί, τότε θα εκδηλώσουν έρπη ζωστήρα. Βέβαια, ένα πολύ μικρό ποσοστό αυτών των ατόμων πράγματι θα κολλήσουν, δεδομένου ότι ο έρπης ζωστήρας θεωρείται νόσος μειωμένης μεταδοτικότητας.

Αποφυγή της μετάδοσης

Οι εκκρίσεις από τις δερματικές βλάβες (φυσαλίδες) είναι μολυσματικές και ενδέχεται να οδηγήσουν σε μετάδοση του ιού σε άλλα άτομα. Για τον περιορισμό της μετάδοσης του έρπητα ζωστήρα, συνιστώνται τα εξής μέτρα:

• Καλύπτετε το εξάνθημα με καθαρό και στεγνό επίδεσμο
• Αποφεύγετε το άγγιγμα ή το ξύσιμο των δερματικών βλαβών
• Πλένετε συχνά και σχολαστικά τα χέρια σας με σαπούνι και νερό για τουλάχιστον 20 δευτερόλεπτα

Μέχρι την πλήρη αποδρομή του εξανθήματος, θα πρέπει να αποφεύγεται η στενή επαφή με άτομα υψηλού κινδύνου, όπως:

• Έγκυες γυναίκες χωρίς προηγούμενο εμβολιασμό ή ανοσία
• Βρέφη ηλικίας κάτω του 1 έτους, τα οποία δεν έχουν ακόμη εμβολιαστεί κατά της ανεμευλογιάς
• Άτομα με ανοσοκαταστολή ή εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα

Η τήρηση των παραπάνω οδηγιών συμβάλλει ουσιαστικά στη μείωση της διασποράς του ιού και στην προστασία των ευπαθών ομάδων.

Έρπης ζωστήρας- Θεραπεία

Η θεραπεία του έρπητα ζωστήρα βασίζεται στη χορήγηση αντιικής αγωγής, η οποία είναι πιο αποτελεσματική όταν ξεκινά εντός 72 ωρών από την εμφάνιση των δερματικών βλαβών. Για τον λόγο αυτό, η έγκαιρη εξέταση από Δερματολόγο είναι καθοριστικής σημασίας. Η πρώιμη έναρξη της θεραπείας συμβάλλει στη μείωση της έντασης και της διάρκειας των συμπτωμάτων, καθώς και στον περιορισμό του κινδύνου εμφάνισης μεθερπητικής νευραλγίας, μιας από τις συχνότερες επιπλοκές της νόσου. Η αντιική αγωγή διαρκεί συνήθως 7 ημέρες. Κατά τη διάρκεια της νόσου συνιστάται ξεκούραση και παραμονή στο σπίτι, καθώς η σωματική καταπόνηση μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα και να αυξήσει τον κίνδυνο επιπλοκών, όπως η μεθερπητική νευραλγία.

Αντιμετώπιση συμπτωμάτων

• Πυρετός: Εφόσον υπάρχει, συνιστάται παραμονή στο κρεβάτι και λήψη αντιπυρετικών φαρμάκων σύμφωνα με τις ιατρικές οδηγίες.
• Πόνος: Ο πόνος είναι συχνό σύμπτωμα του έρπητα ζωστήρα. Αρχικά, μπορεί να αντιμετωπιστεί με παρακεταμόλη. Αν ο πόνος επιμένει ή είναι έντονος, θα πρέπει να επικοινωνήσετε με τον γιατρό σας για πιθανή χορήγηση ισχυρότερων αναλγητικών, όπως μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη ή, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, οπιοειδή.
• Δερματικό εξάνθημα: Η πάσχουσα περιοχή πρέπει να διατηρείται καθαρή. Επιτρέπεται το πλύσιμο με νερό και ήπιο σαπούνι, χωρίς τρίψιμο με τα χέρια ή σφουγγάρι. Το στέγνωμα πρέπει να γίνεται απαλά, με ταμποναριστές κινήσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να συστηθεί η χρήση τοπικής αντιβιοτικής κρέμας για την πρόληψη δευτερογενών επιμολύνσεων.
• Κνησμός: Εάν υπάρχει φαγούρα, μπορεί να ανακουφιστεί με τη λήψη αντιισταμινικού φαρμάκου, κατόπιν ιατρικής σύστασης.

Η σωστή και έγκαιρη θεραπευτική αντιμετώπιση του έρπητα ζωστήρα συμβάλλει ουσιαστικά στην ταχύτερη αποκατάσταση και στη μείωση των επιπλοκών.

Κάνω και επιχείλιο έρπητα…έχει σχέση;

Όχι. Ο επιχείλιος έρπης και ο έρπης ζωστήρας είναι δύο διαφορετικές ιογενείς λοιμώξεις και δεν σχετίζονται μεταξύ τους. Ο επιχείλιος έρπης προκαλείται από τον ιό του απλού έρπητα (HSV), ενώ ο έρπης ζωστήρας οφείλεται στον ιό της ανεμευλογιάς–ζωστήρα (Varicella-Zoster Virus), ο οποίος είναι ο ίδιος ιός που προκαλεί την ανεμευλογιά. Παρότι και οι δύο ιοί ανήκουν στην οικογένεια των ερπητοϊών και παραμένουν λανθάνοντες στον οργανισμό μετά την αρχική μόλυνση, πρόκειται για διαφορετικούς ιούς με διαφορετική κλινική εικόνα, πορεία και αντιμετώπιση.

Έρπης ζωστήρας-πρόληψη και εμβολιασμός 

Στην Ελλάδα κυκλοφορούν 2 εμβόλια, το Zostavax  (με ζώντα εξασθενημένο ιό) και το Shingrix (αδρανοποιημένο ανασυνδυασμένο εμβόλιο). Το Zostavax μπορεί να χορηγηθεί σε ανοσοεπαρκή άτομα άνω των 50 ετών, σε εφάπαξ δόση, ενώ δεν επιτρέπεται η χρήση του σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα. Το Shingrix έχει έγκριση για όλα τα άτομα άνω των 50 ετών και για τους ανοσοκατεσταλμένους ενήλικες ≥ 18 ετών, σε 2 δόσεις.

Σύμφωνα με την Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων, για τα άτομα άνω των 50 ετών προτιμάται το ανασυνδυασμένο εμβόλιο ενώ για τους ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς επιλέγεται μόνο το ανασυνδυασμένο εμβόλιο. Το εμβόλιο είναι αποτελεσματικό στην πρόληψη της εμφάνισης τόσο του έρπη ζωστήρα όσο και της μεθερπητικής νευραλγίας. Φαίνεται ότι το αδρανοποιημένο ανασυνδυασμένο εμβόλιο υπερέχει σε αποτελεσματικότητα σε σχέση με το ζων εμβόλιο του έρπητα.

Ο εμβολιασμός φαίνεται επίσης ότι προστατεύει από τον αυξημένο κίνδυνο που έχουν τα ηλικιωμένα άτομα που εμφανίζουν έρπη ζωστήρα, να παρουσιάσουν και εγκεφαλικό επεισόδιο. Τα άτομα που έχουν ήδη νοσήσει από έρπη ζωστήρα, μπορούν να εμβολιαστούν 12 μήνες μετά. Επίσης, τα άτομα που έχουν ήδη εμβολιαστεί με το Zostavax (ζων εμβόλιο), μπορούν να εμβολιαστούν και με το Shingrix (ανασυνδυασμένο εμβόλιο) μετά από 12 μήνες.

Να εμβολιαστώ για την ανεμευλογιά;

Στην Ελλάδα, από το 2005, ο εμβολιασμός έναντι της ανεμευλογιάς περιλαμβάνεται στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών. Ο εμβολιασμός συστήνεται από την ηλικία των 12 μηνών και πραγματοποιείται σε δύο δόσεις, σύμφωνα με τις ισχύουσες οδηγίες. Ο εμβολιασμός προστατεύει από την πρωτολοίμωξη της ανεμευλογιάς και μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης επιπλοκών. Παράλληλα, συμβάλλει στη μείωση της πιθανότητας μελλοντικής εμφάνισης έρπη ζωστήρα, καθώς ο ιός της ανεμευλογιάς παραμένει λανθάνων στον οργανισμό μετά τη φυσική νόσηση. Η ανάγκη εμβολιασμού ή συμπληρωματικής δόσης θα πρέπει να αξιολογείται εξατομικευμένα από τον θεράποντα ιατρό, λαμβάνοντας υπόψη το ιστορικό νόσησης και τον εμβολιαστικό έλεγχο κάθε ατόμου.

 Κύρια σημεία

• Ο έρπης ζωστήρας εκδηλώνεται με επώδυνο, ερυθρό εξάνθημα και φυσαλίδες, το οποίο εντοπίζεται συνήθως στη μία πλευρά του σώματος και ακολουθεί την πορεία ενός νεύρου.
• Εμφανίζεται συχνότερα σε άτομα ηλικίας άνω των 50 ετών, αν και μπορεί να παρουσιαστεί και σε νεότερα άτομα, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις μειωμένης άμυνας του οργανισμού.
• Η συχνότερη επιπλοκή του έρπη ζωστήρα είναι η μεθερπητική νευραλγία, δηλαδή ο επίμονος νευροπαθητικός πόνος που μπορεί να παραμείνει μετά την υποχώρηση του εξανθήματος.
• Η αντιμετώπισή του βασίζεται στη χορήγηση αντιιικής αγωγής, ιδανικά εντός των πρώτων ημερών από την εμφάνιση των συμπτωμάτων, καθώς και στη χρήση αναλγητικών φαρμάκων για την ανακούφιση του πόνου.
• Ο έρπης ζωστήρας μπορεί να προληφθεί με εμβολιασμό, ο οποίος συστήνεται κυρίως σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας και σε ομάδες αυξημένου κινδύνου.

Επικοινωνήστε με το ιατρείο μας

Ο έρπης ζωστήρας μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ποιότητα ζωής, ιδιαίτερα όταν δεν αντιμετωπίζεται έγκαιρα. Η πρώιμη διάγνωση και η κατάλληλη θεραπευτική παρέμβαση συμβάλλουν στη μείωση του πόνου και στον περιορισμό του κινδύνου επιπλοκών, όπως η μεθερπητική νευραλγία. Εάν εμφανίζετε συμπτώματα που μπορεί να σχετίζονται με έρπη ζωστήρα, είναι σημαντικό να απευθυνθείτε έγκαιρα σε δερματολόγο. Επικοινωνήστε με το δερματολογικό ιατρείο μας στο Αγρίνιο και κλείστε ραντεβού με την Δρ. Βασιλική Παπαγεωργίου, για υπεύθυνη ιατρική αξιολόγηση και εξατομικευμένη αντιμετώπιση.

Δρ. Βασιλική Παπαγεωργίου, Δερματολόγος–Αφροδισιολόγος, MD, MSc

Πτυχιούχος Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Εξωτερική Συνεργάτης Νοσοκομείου “Ανδρέας Συγγρός”

Master of Science Πανεπιστημίου Στρασβούργου

Τ. Ιατρός Πανεπιστημιακών Νοσοκομείων Lyon

Μετεκπαιδευθείσα στην Παθολογία και Χειρουργική Όνυχος στα Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία Brugmann και Saint-Pierre Βρυξελλών

Προυσιωτίσσης 27, Αγρίνιο (έναντι γηπέδου Παναιτωλικού). Τηλέφωνα επικοινωνίας: 2641307215 και 6937119603